De toekomst in beleid

De roep om het maken van keuzes klinkt in Nederland steeds luider. Welk land willen we in 2050 zijn? In de verkenning De toekomst in beleid laat de WRR zien dat de vraag welk land Nederland in 2050 kan zijn minstens net zo belangrijk is.

Wanneer de lange termijn ter sprake komt, staan onzekerheden vaak centraal. Maar die focus is te beperkt. Voor de uitdagingen van morgen spelen zekerheden een essentiële rol. Er is immers ook veel dat we wel weten als we over de toekomst nadenken. Dergelijke zekerheden vormen de randvoorwaarden voor beleidsontwikkeling.

omslag van de verkenning over Toekomst in beleid — Beeld: © WRR

De WRR onderscheidt drie soorten zekerheden voor 2050 die de keuzes van nu zouden moeten beïnvloeden:

grote verschuivingen – zekerheden van verandering: ontwikkelingen op het gebied van kennis en technologie, klimaat, demografie en geopolitiek;
ankerpunten – zekerheden in wat is en zal zijn, zoals de geografische ligging van Nederland, grenzen aan de stabiliteit van de planeet en de behoefte van mensen aan zingeving;
spanningen – de zekerheid van maatschappelijke uitdagingen die voortkomen uit botsingen tussen verschuivingen en ankerpunten.

Een blik op de toekomst die ook zekerheden meeneemt leidt tot nieuwe inzichten en vragen. In de verkenning laten de onderzoekers van de WRR bijvoorbeeld zien hoe streven naar strategische autonomie ook een ecologisch vraagstuk is en dat zingeving een relevante uitdaging wordt in het nadenken over de toekomst van de arbeidsmarkt.

plaatje praatplaat/infographic voor de Verkenning Toekomst in beleid / De infographic biedt een illustratie van door de WRR ontwikkelde manier van kijken waarmee beleidsmakers op gestructureerde wijze over de toekomst kunnen nadenken en daarover met elkaar het gesprek kunnen voeren. Dit vanuit de overtuiging dat langetermijnbeleid gevoed moet zijn door zowel onzekerheden als zekerheden. Wie namelijk een visie op Nederland wil ontwikkelen, zal niet alleen moeten weten welk land we willen zijn, maar ook welk land we kunnen zijn. Verbeeldt een nadere uitwerking van de drie zekerheden voor 2050, Grote verschuivingen, Ankerpunten en Spanningen, zoals beschreven in figuur 1.1 en hoe die op elkaar inwerken. De grote verschuivingen bestaan uit: Kennis en technologie. Technologische innovaties op het gebied van AI, robotica en biotechnologie veranderen het leven ingrijpend richting 2050. Klimaat. De aarde warmt op en het Nederlandse klimaat verandert. Demografie. Nederlanders worden steeds ouder en er worden minder kinderen geboren. Migratie bepaalt grotendeels de groei van de bevolking. Geopolitiek. Machtscentra verschuiven. De wereldorde fragmenteert door diversere vormen van machtsuitoefening en uiteenlopende wereldbeelden. Ankerpunten zijn de tweede vorm van zekerheden. Het zijn gegevenheden voor 2050. De ankerpunten zijn op drie niveaus ingedeeld: 1. Verweven wereld. Een kleinere beroepsbevolking buiten onze grenzen Economisch vervlochten met het buitenland Overal digitalisering Grenzen aan stabiliteit planeet. 2. Land en samenleving. Een kleine, laaggelegen, ingerichte rivierendelta Vastigheid van de gebouwde omgeving en infrastructuur Lange schaduw van vorming Diepe sporen van de geschiedenis. 3. De mens. Een pleistoceen brein (Intergenerationele) overlevingsdrang Sociale wezens Behoefte aan zingeving. En tot slot: De schaarse orbitale omgeving van de aarde. De derde en laatste zekerheid, Spanningen, draait om maatschappelijke uitdagingen die voortkomen uit botsingen tussen de grote verschuivingen en de ankerpunten. — Beeld: © WRR

De praatplaat laat op een visuele manier zien hoe de grote verschuivingen interacteren met ankerpunten en kunnen leiden tot spanningen.

plaatje TiB-stappenschema / Het TiB-stappenschema biedt een gestructureerde aanpak om toekomstgericht beleid te kunnen ontwikkelen. Door dit schema te doorlopen, kunnen spanningen voor beleid in een vroeg stadium op tafel komen. Het doel van de verkenning is niet om pasklare antwoorden te vinden of te voorspellen hoe de toekomst er precies uit komt te zien. Veeleer biedt de verkenning inzicht in welk land Nederland in de toekomst kan zijn. — Beeld: © WRR

Het TiB-stappenschema biedt een gestructureerde aanpak om toekomstgericht beleid te kunnen ontwikkelen. Door dit schema te doorlopen, kunnen spanningen voor beleid in een vroeg stadium op tafel komen.

Het doel van de verkenning is niet om pasklare antwoorden te vinden of te voorspellen hoe de toekomst er precies uit komt te zien. Veeleer biedt de verkenning inzicht in welk land Nederland in de toekomst kan zijn.