De deskundige overheid

Om maatschappelijke opgaven aan te kunnen, moeten overheden deskundig zijn. Dat betekent dat ze begrijpen wat er speelt, weten wat werkt en dat goed kunnen organiseren. Toch gaan er regelmatig zaken mis waardoor de vakkundigheid van de overheid in twijfel wordt getrokken.

In het onderzoeksproject De deskundige overheid analyseert de WRR de beschikbaarheid en de benutting van verschillende vormen van deskundigheid op landelijk en lokaal niveau, zowel binnen de politiek als de ambtenarij. De WRR concludeert dat de ambtelijke deskundigheid in Nederland vanouds goed ontwikkeld is, maar inmiddels belangrijke tekorten en kwetsbaarheden kent. Overheden vullen deskundigheidstekorten op door op grote schaal externen in te huren. Dit schept afhankelijkheden en wordt lang niet altijd goed georganiseerd.

Aan de politieke kant van de overheid valt vooral de beperkte ondersteuning van volksvertegenwoordigers op. Daarnaast maken politici en ambtenaren vaak beperkt of selectief gebruik van de beschikbare deskundigheid.

Dit alles betekent dat de overheid niet functioneert als het door kennis gedreven, lerende systeem dat zij graag wil zijn. In het rapport Deskundige overheid dat medio 2025 verscheen, doet de WRR zeven aanbevelingen voor verbeteringen.

plaatje praatplaat WRR-rapport 113 over Deskundige overheid _Nieuwsbrief — Beeld: © WRR

De hoofdboodschap van het rapport is samengevat in een visuele praatplaat.

plaatje samenvattende rapport in 9 vragen WRR-rapport 113 over Deskundige overheid _rapportpagina — Beeld: © WRR

Voor wie snel inzicht wil, is er een beknopte samenvatting in tekst en beeld die aan de hand van negen vragen de belangrijkste inzichten uit het rapport bespreekt.

cover WRR-rapport 113 over Deskundige overheid _nieuwsbericht — Beeld: © WRR

Het rapport Deskundige overheid is het hoofdproduct van een meerjarig project. Het rapport bouwt voort op zeven working papers met deelstudies over beleidsdomeinen en deelaspecten (zoals de inhuur van externe deskundigheid). Deze zijn hier beschikbaar.

Working Papers

Binnen het project zijn ook working papers gepubliceerd. Deze vormen de bouwstenen voor het rapport, in het bijzonder de volgende:

Deskundigheid onder druk. Inzichten uit de gemeentelijke praktijk laat zien hoe gemeenten worstelen met het behoud en de inzet van specialistische kennis. Vooral bij grote opgaven – denk aan het sociaal domein of de energietransitie – lopen gemeenten tegen grenzen aan in capaciteit en expertise. De paper bevat ook praktijkvoorbeelden van succesvolle oplossingen.
Ruimte voor een deskundige Tweede Kamer zoomt in op de vraag hoe Kamerleden hun controlerende en wetgevende taken kunnen uitvoeren met beperkte ondersteuning. De studie analyseert mogelijke routes om de parlementaire kennispositie te versterken, onder andere via meer strategisch gebruik van externe bronnen en slimmere organisatie van ondersteuning.

Andere Working Papers binnen dit project gaan bijvoorbeeld in op deskundigheid in ruimtelijke ordening en op het functioneren van beleidsteams. Al deze papers zijn via een link onderaan deze projectpagina beschikbaar.

WEBportret Paul ’t Hart — Beeld: © WRR / Fotograaf: Arenda Oomen

Interview prof. Paul ‘t Hart

In een interview bespreekt raadslid Paul ’t Hart het belang van een goede visie op verschillende vormen van deskundigheid binnen de overheid – en de risico’s als die ontbreekt. Hij gaat in op de totstandkoming van het rapport, de kwetsbaarheden die de WRR binnen de overheden tegenkwam en een aantal adviezen.

plaatje raadslid Paul t Hart in de Jesse Fredrik show _podcast — Beeld: © De Correspondent

Podcast De Jesse Frederik Show

Raadslid Paul 't Hart, die voorzitter was van de projectgroep die het rapport Deskundige overheid maakte, licht in de podcast De Jesse Frederiks Show van De Correspondent de bevindingen en aanbevelingen toe. Luister mee: https://bit.ly/3IGmZiK

plaatje cover Verkenning 10 jaar na _ Met kennis van gedrag beleid maken_ Hoe nu verder_ Will Tiemeijder — Beeld: © WRR

Verkenning: gedragswetenschap eerder in beleid

Als afsluiting van dit onderzoeksproject verscheen in september 2025 een verkenning over de rol van gedragswetenschappen in beleid. In deze verkenning wordt bepleit om gedragsinzichten eerder, structureler en minder vrijblijvend te integreren in beleidsprocessen. De verkenning laat zien dat gedragskennis vaak pas aan het eind van het traject wordt ingezet, terwijl juist vroeg in het proces veel winst te behalen valt. De verkenning sluit aan bij eerdere WRR-adviezen zoals Met kennis van gedrag beleid maken (2014). Ze reikt concrete strategieën aan voor een betere inbedding van gedragswetenschap binnen departementen.