Het is geen oorlog, maar het is zeker ook geen vrede. Nederland bevindt zich in wat we de grijze zone noemen: het schemergebied tussen oorlog en vrede. Uit rapportages van onder meer de inlichtingen- en veiligheidsdiensten blijkt dat de dreiging van hybride activiteiten toeneemt. Het gaat daarbij onder meer om cyberaanvallen, de inzet van drones en pogingen tot sabotage van vitale infrastructuren. Ook vindt er heimelijke beïnvloeding plaats door de gerichte verspreiding van desinformatie. Hybride dreigingen zijn gevarieerd en veranderlijk en kunnen de Nederlandse samenleving ernstig ontregelen. Vaak blijven deze operaties onder de drempel van een militair conflict, maar ze kunnen evenzogoed een militaire confrontatie inluiden of flankeren. Feit is dat de veiligheidssituatie van zowel Nederland als Europa in korte tijd zeer is verslechterd.
Hybride en militaire dreigingen noodzaken de Nederlandse overheid tot investeringen in een parate krijgsmacht en een weerbare maatschappij. Hiertoe worden nu stappen gezet, zoals de miljarden die voor defensie zijn gereserveerd en de herziening van wettelijke kaders, zoals het staatsnoodrecht en de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten. Een vraagstuk dat nog onvoldoende aandacht krijgt is wat de democratisch-rechtsstatelijke implicaties zijn van deze Rijksbrede weerbaarheidsopgave. Investeringen in militaire paraatheid en maatschappelijke weerbaarheid zijn kostbaar, en niet alleen in financieel opzicht. Ze kunnen ook gevolgen hebben voor de wijze waarop grondrechten tegen elkaar worden afgewogen en hoe checks and balances zijn georganiseerd. Bovendien vraagt een weerbare samenleving om betrokken burgers. Om effectief te zijn, moet het regeringsbeleid op draagvlak kunnen rekenen, maar dat is verre van zeker wanneer dit beleid tegelijkertijd grote offers vraagt.
In dit project verkent de WRR de democratisch-rechtsstatelijke implicaties van teweerstelling tegen militaire en hybride dreigingen. Hierbij komt de fundamentele vraag aan de orde of en in hoeverre de democratische rechtsstaat verdedigd en beschermd kan worden zonder hem tegelijkertijd uit te hollen.
