Het is geen oorlog, maar het is zeker ook geen vrede. Nederland bevindt zich in wat we de grijze zone noemen: het schemergebied tussen oorlog en vrede. Uit rapportages van onder meer de inlichtingen- en veiligheidsdiensten blijkt dat de dreiging van hybride activiteiten toeneemt. Het gaat daarbij onder meer om cyberaanvallen, de inzet van drones en pogingen tot sabotage van vitale infrastructuren. Ook vindt er heimelijke beïnvloeding plaats door de gerichte verspreiding van desinformatie.
Beeld: © WRR
De WRR start een adviestraject waarin hybride en militaire dreigingen centraal staan. Nu veiligheid niet langer vanzelfsprekend is, vraagt teweerstelling om grote investeringen. Dat is niet enkel een zaak van defensie maar raakt alle departementen, hybride dreigingen doen zich immers in de hele samenleving voor.
Een vraagstuk dat hierbij nog weinig aandacht krijgt, is wat de democratisch-rechtsstatelijke implicaties zijn van deze Rijksbrede weerbaarheidsopgave. Investeringen in militaire paraatheid en maatschappelijke weerbaarheid zijn kostbaar, en niet alleen in financieel opzicht. Ze kunnen ook gevolgen hebben voor de wijze waarop grondrechten tegen elkaar worden afgewogen en hoe checks and balances zijn georganiseerd. Bovendien vraagt een weerbare samenleving om betrokken burgers. Om effectief te zijn, moet het regeringsbeleid op draagvlak kunnen rekenen, maar dat is verre van zeker wanneer dit beleid tegelijkertijd om grote offers vraagt.
In dit nieuwe WRR-project staan deze democratisch-rechtsstatelijke implicaties centraal. Hierbij komt de fundamentele vraag aan de orde of het mogelijk is de democratische rechtsstaat te verdedigen, zonder deze tegelijkertijd uit te hollen.