Nu landen als China en de Verenigde Staten hun economische macht steeds vaker als geopolitiek wapen gebruiken, zijn Europa en Nederland kwetsbaar. Om onze positie te versterken, moeten we niet alleen meer aandacht geven aan innovatie, maar hebben we ook een ander handelsbeleid nodig.
Beeld: © WRR
Dat stelt de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) in het vandaag verschenen rapport Strategisch handelen: beleid voor een geopolitieke economie. Het rapport wordt namens het kabinet vandaag in ontvangst genomen door Heleen Herbert (minister van Economische zaken en Klimaat) en Sjoerd Sjoerdsma (minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking).
In dit rapport zegt de WRR dat Nederland en Europa bereid moeten zijn om buiten bestaande kaders te denken en beleidsinstrumenten te overwegen die we tot nu toe niet durfden in te zetten. Als we dat niet doen, lopen we het risico een belangrijk deel van de Europese industrie kwijt te raken, nog afhankelijker te worden andere landen en belangrijke verworvenheden op het spel te zetten, bijvoorbeeld op het gebied van privacy en milieubescherming.
Wederzijdse economische afhankelijkheden werden lang gezien als welvaartsverhogend en zelfs vredesbevorderend. In de huidige geopolitieke situatie kunnen economische afhankelijkheden ook een kwetsbaarheid worden. Hoewel dit besef doordringt, lukt het Europa niet om onze afhankelijkheden daadwerkelijk af te bouwen. In het rapport maakt de WRR duidelijk dat dit te maken heeft met twee achterliggende dynamieken: de internationale innovatierace, waarbij zowel de VS als China een effectiever innovatiebeleid hebben, en de scheeftrekking van de wereldhandel.
Om het innovatiebeleid te versterken, kan Europa leren van de innovatiesystemen van China en de VS. Zij gebruiken een slimme combinatie van regie en competitie. De regie bestaat uit duidelijke doelen te stellen en het bedrijfsleven uit te dagen om die te behalen. Essentieel daarbij is om competitie te organiseren waarbij de beste innovaties doorgaan naar een volgende ronde en uiteindelijk toegang krijgen tot een gegarandeerde afzetmarkt.
Maar innovatiebeleid alleen is niet genoeg om met de huidige situatie om te gaan. China heeft een groot exportoverschot. Op dit moment zijn Chinese producten vaak meer dan 30% goedkoper dan Europese producten. Dit is geen toeval, maar het gevolg van een economische strategie van de Chinese overheid die sterk op export leunt. Deze strategie steunt onder meer op lage lonen, enorme staatssubsidies (drie tot acht keer hoger dan in Europa) en een onderwaardering van de yuan (schattingen lopen uiteen van 12% tot meer dan 30%). Dit zorgt voor prijsverschillen waardoor Europese bedrijven niet met de Chinese kunnen concurreren en die niet te overbruggen zijn door enkel innovatiebeleid.
Daarom pleit de WRR in het rapport Strategisch handelen: beleid voor een geopolitieke economie voor zowel een antwoord op de scheeftrekking van de handel als voor de inzet op een sterk innovatiesysteem