Empirische verkenning 'De nieuwe verscheidenheid: toenemende diversiteit naar herkomst in Nederland'

In Nederland en in de overige westerse landen is veel onderzoek gedaan naar de integratie van diverse migrantengroepen. De Nederlandse onderzoeken en discussies richten zich bijna zonder uitzondering op de grote vier ‘klassieke’ niet-westerse migrantengroepen (Turken, Marokkanen, Surinamers en Antillianen), aangevuld met onderzoek onder grote vluchtelingengroepen (Afghanen, Irakezen, Iraniërs en Somaliërs) en mobiele burgers uit de Europese Unie (Bulgaren, Polen en Roemenen).

De migrantengroepen die niet tot de grote vier ‘klassieke’ niet-westerse herkomstgroepen behoren, worden vaak alleen als de geaggregeerde groepen ‘westerse allochtonen’ en ‘overige niet-westerse allochtonen’ in de analyses meegenomen. Dit ondanks dat het hier meestal om zeer heterogene groepen gaat. Begin 2014 woonden er in Nederland maar liefst 1,6 miljoen westerse allochtonen en ruim 730 duizend overige niet-westerse allochtonen, naast de ruim 1,25 miljoen personen die behoren tot één van de zogenoemde grote vier ‘klassieke’ niet-westerse herkomstgroepen.

Aan het begin van deze eeuw kwam het Stelsel van Sociaal-statistische Bestanden (SSB) van het CBS ter beschikking voor onderzoekers. Het SSB bevat microdata die betrekking hebben op de totale legaal in Nederland verblijvende bevolking. Hiermee werd het mogelijk om meer gedetailleerd kwantitatief onderzoek te doen naar het reilen en zeilen van de specifieke herkomstgroepen die voorheen veelal werden geschaard onder de overige in Nederland verblijvende herkomstgroepen. Dit is echter nog niet op grote schaal gebeurd.

VOICE-OVER: Dit is Nederland.

Migratie speelt de afgelopen 50 jaar een belangrijke rol in de Nederlandse samenleving.

Steeds meer inwoners van Nederland hebben een migratieachtergrond.

Hoe ziet die groep Nederlanders met een migratie-achtergrond er nu uit?

Wie met een oude blik kijkt, ziet alleen een paar grote groepen.

Maar in werkelijkheid is de verscheidenheid veel groter.

De diversiteit naar herkomstlanden in Nederland neemt toe.

Hoe komt dat?

Vroeger kwam er een grote groep migranten uit een klein aantal landen. De laatste jaren komen er kleine groepen migranten uit een groot aantal landen.

En deze trend zet zich waarschijnlijk door.

Diversiteit drukken we uit met de Herfindahl-Hirschman-Index, kortweg HHI.

Die geeft aan hoe groot de kans is dat twee willekeurige personen uit een gebied tot verschillende herkomstgroepen behoren.

Een lage HHI duidt dus op weinig diversiteit, een hoge HHI op veel diversiteit.

We zien grote verschillen in diversiteit tussen gemeenten.

En we zien ook grote verschillen binnen gemeenten.

Zo kent Den Haag sterke verschillen in diversiteit per wijk.

Wat is nu het effect van diversiteit op sociale cohesie en economische groei?
 
Sociale cohesie is een ruim begrip.

We onderzochten 3 aspecten van dat begrip met elk verschillende variabelen: sociaal kapitaal, verliesgevoelens en sociale veiligheid.

Uit onderzoek door Nederlandse collega's blijkt dat diversiteit niet negatief samenhangt met algemeen vertrouwen en met vrijwilligerswerk, een vorm van burgerparticipatie.

Ook blijkt dat veel mensen met een Nederlandse achtergrond verlies van zeggenschap, cultuur en identiteit ervaren door immigratie

In ons eigen onderzoek vonden we significante en relevante verbanden met diversiteit.

Zo hangt een hogere diversiteit negatief samen met buurtcohesie, als element van buurtverhoudingen.

En hangt het ook negatief samen met verliesgevoelens van thuis

De relatie tussen diversiteit en sociale veiligheid is een bijzondere.

Enerzijds hangt een hogere diversiteit samen met een grotere kans op delinquentie
 
Maar bij een bepaald niveau treedt een plafond-effect op: de diversiteit neemt toe, maar de kans op delinquentie niet.

Anderzijds blijft het onveiligheidsgevoel bij een hogere diversiteit stijgen.

Het verband tussen diversiteit en economische groei is niet eenduidig.

Uit de literatuur leiden we af:

Enerzijds kan diversiteit creativiteit en innovatie stimuleren.

Anderzijds kan het tot communicatieproblemen leiden.

Als we kijken naar Nederland als geheel is er op regionaal niveau geen significant verband tussen toenemende diversiteit naar herkomst en economische groei.

Dat ligt echter anders als we ons beperken tot de regioÕs in West-Nederland. Daar vinden we een significant negatief verband tussen toenemende diversiteit en economische groei.

We concluderen kortom 3 dingen.

1. De nieuwe verscheidenheid naar herkomst heeft een structureel karakter.

2. De nieuwe verscheidenheid naar herkomst verschilt tussen en binnen gemeenten.

3.  In buurten met veel verscheidenheid is het samenleven ingewikkelder.

Wat kunnen overheden nu doen in reactie op de toegenomen diversiteit?

1. Beter zicht krijgen op diversiteit naar herkomst

2. Instellingen beter toerusten op diversiteit

3. Zorgen voor een eerlijke behandeling van alle groepen

4. Alle burgers wegwijs maken

5. Verbinding tussen bewoners bevorderen

En

6. De sociaaleconomische positie van burgers verbeteren

Voor meer informatie

Raadpleeg de website

In beeld staat de URL: www.wrr.nl

Publicatie

Cover (klein) van WRR-verkenning nr. 38: De nieuwe verscheidenheid

De nieuwe verscheidenheid: toenemende diversiteit naar herkomst in Nederland (WRR-verkenning 38)

In de verkenning De nieuwe verscheidenheid: toenemende diversiteit naar herkomst in Nederland analyseren we de migratiediversiteit in Nederland hoofdzakelijk op basis van etniciteit. Verschillen in opleidingsniveau en in verblijfsduur binnen migrantengroepen komen echter ook aan de orde. Vervolgens gaan we in op de economische en sociale gevolgen van migratiediversiteit.

Op de website staat het Working Paper Migratiediversiteit beter in beeld als een werkdocument van het WRR-project Migratiediversiteit. In dit Working Paper komen de vragen aan de orde hoe we migratiediversiteit het beste kunnen meten en op welke manieren migratiediversiteit effect kan hebben op maatschappelijke problemen en kansen.